Chương 1: An thân lập nghiệp trên phố Thần Tài, chưởng quầy Phùng khéo từ chối nhân duyên
Có thơ rằng:
Nước xuân dâng thêm một sào, mặt nước rộng ra. Cỏ thơm, ngỗng nhỏ, sắc xanh phủ kín bờ trong gió nhẹ. Thuyền hoa lững lờ qua trăm khúc quanh. Tháp Hoành Đường tưởng gần mà vẫn xa như trước.
Miền sông nước nhiều giá lạnh, việc đồng áng muộn màng. Đầu thôn cuối xóm, đến tiết Cốc Vũ mới cày cấy xong. Lúa mì xanh tốt trải khắp gò đồi, lá dâu rẻ mạt. Chẳng bao lâu nữa sẽ được nếm bột mì mới, thu những lứa kén tằm đầu tiên.
Bài thơ này khắc họa phong cảnh và đời sống dân sinh của huyện Quế Lũng, cách Tô Châu vùng Giang Nam ba dặm. Nói đến huyện Quế Lũng, địa phận nơi đây không rộng, đường sá sắp xếp như bàn cờ, cổng thành nằm phía tây, phía nam có núi Ngưu Yêu, phía bắc là miếu Quan Âm, phía đông có bến đò Liễu Diệp. Sớm chiều, thuyền chở hàng, thuyền du ngoạn, thuyền đi nhanh đều neo đậu bên bờ, thỉnh thoảng cũng có thể trông thấy bóng dáng thuyền quan lướt qua, nhưng chỉ thoáng chốc đã đi mất, chẳng hề dừng lại.
Trong thành, một con phố Thần Tài chạy xuyên suốt từ nam đến bắc, cửa hiệu hai bên san sát nối nhau, biển hiệu và cờ phướn giăng kín. Từ ngõ hẻm, đầu đường đến cầu cống, chợ búa đều đông đúc, náo nhiệt.
Tòa huyện thành cổ trải qua trăm năm mưa gió mà vẫn phồn thịnh không suy, ấy là nhờ dòng họ Thường cư ngụ tại nơi đây.
Họ Thường là một đại tộc ở Giang Nam, cơ nghiệp vững chắc, gia phong nghiêm cẩn, con cháu đời đời làm nhiều việc thiện, mở trường nghĩa học, cứu tế dân gặp thiên tai, bố thí cho người nghèo khó, bênh vực lẽ phải. Nay các thế hệ con cháu đều làm quan ở kinh thành, tòa nhà tổ tại đây bỏ không, chỉ còn mấy vị quản sự cùng gia nhân ở lại trông nom, lo liệu việc thu hoạch ruộng đất.
Lại nói, bốn năm trước, có một người từ nơi khác đến tên là Phùng Xuân, bế theo cô em gái nhỏ còn nằm trong tã lót đến huyện Quế Lũng, bỏ ra một trăm lạng bạc trắng để sang lại một tòa lầu hai tầng có mặt tiền buôn bán ở đầu chợ phố Thần Tài. Chẳng bao lâu sau, dưới mái hiên đã treo đèn lồng đỏ và cờ hiệu, phía trên dựng một tấm biển nền đen, đề bốn chữ thếp vàng “Phú Xuân Trà Quán”, bắt đầu mở cửa đón khách làm ăn.
Trong đó có biết bao gian nan, cay đắng tạm không kể đến. Ngày tháng thoi đưa, vừa qua những ngày nắng nóng như nung chảy cả đá, thoắt đã nghe tiếng nhạn bay về phương nam, rồi lại giẫm chân trên nền tuyết phủ kín mặt đất. Ngẩng đầu nhìn lên, liễu thắm hoa hồng, bất giác lại đến lúc đông tàn xuân về.
Lại nói vào buổi trưa hôm ấy, Phùng Xuân khóa cửa quán trà, dẫn em gái Phùng Xảo đứng trên cầu Trạng Nguyên xem đua thuyền rồng, mãi đến lúc hoàng hôn mới thỏa thích trở về.
Dân chúng dạo chợ đêm đông đúc, các cửa hiệu trên phố Thần Tài lần lượt thắp sáng đèn lồng đỏ, còn những người bán hàng rong không có cửa hiệu thì kẻ xách giỏ, người ôm sọt, kẻ gánh hàng, người đẩy xe, vừa len lỏi giữa đám đông rao bán vừa tìm chỗ dừng chân bày hàng. Đối diện có một người bán rong cầm chiếc ô giấy dầu đi tới, dưới tán ô treo đầy những chiếc túi gấm, túi thơm tinh xảo, rực rỡ, còn có đủ loại chỉ tơ, chỉ bông màu đỏ bạc, vàng nhạt, xanh khói. Phùng Xuân chọn một chiếc túi gấm hình cá chép, buộc bên hông Phùng Xảo, tiện tay nhanh chóng cất số chỉ vừa mua vào trong tay áo.
Phùng Xảo mới chừng bốn, năm tuổi, liếc thấy bên đường có người bán trà hạnh nhân, cảm thấy cổ họng khô khốc, bèn ôm chặt chân Phùng Xuân không chịu đi.
Phùng Xuân mua một bát trà hạnh nhân, dẫn bé đến đứng dưới mái hiên một cửa hiệu để thong thả ăn. Cửa hiệu này chuyên bán các loại chao có hương vị đặc biệt, năm sáu chiếc vại ủ màu nâu đỏ, mỗi chiếc cao đến nửa thân người, được bày ra trước cửa. Người làm công nhận ra y, cười bước tới chắp tay thi lễ: “Phùng chưởng quầy từ đâu đến, lại định đi đâu thế?”
Phùng Xuân cười đáp: “Xem đua thuyền rồng suốt nửa ngày, giờ đang định về quán trà.” Rồi dặn thêm: “Lấy giúp ta sáu miếng chao ngũ vị, sáng mai ăn với cháo trắng.”
Người làm công mang hũ đến hỏi muốn loại khô hay loại có nước. Phùng Xuân chọn loại có nước, hắn mở nắp vại, cầm đôi đũa tre dài thò vào gắp, vừa làm vừa khoe: “Đây là chao do phường đậu phụ họ Trần trước miếu Ôn tướng quân ở Tô Châu làm ra, nổi tiếng khắp thiên hạ. Ta tặng thêm cho ngài một miếng chao trứng tôm để nếm thử, vị hơi tanh nhưng đậm đà, ai thích ăn thì ắt sẽ thấy ngon.” Hắn múc một muôi nước xốt sánh đặc, rưới đẫm lên từng miếng chao, sau đó dùng giấy dầu bọc miệng hũ, lấy dây gai nhỏ quấn ba vòng rồi thắt nút, hai tay nâng lên đưa cho Phùng Xuân.
Phùng Xuân nhận lấy rồi đưa tiền, Phùng Xảo mới ăn được nửa bát trà hạnh nhân thì chợt nghe có người gõ trống ba tiếng thùng thùng. Bé nhìn theo tiếng động, thấy một thư sinh mặc áo trực chuyết bằng vải xanh, gương mặt nhuốm đầy bụi đường. Những người như thế gặp nhiều rồi, phần lớn là sĩ tử lên kinh ứng thí nhưng thi trượt trở về quê, dọc đường tiêu hết lộ phí, đành tạm thời biểu diễn kiếm chút bạc. Người thư sinh gõ đôi phách lê hoa, đánh trống rồi cất giọng hát: “Say rồi mũ lệch nửa vành, phong độ nơi đất khách đối diện hoa cúc. Khổ nhất là sau khi bạn rượu tản mác, nhìn thấy con cái người ta lại càng nhớ nhà.” Xem chừng khi ở kinh thành, hắn đã không ít lần đến các trà viên nghe hát, điệu bộ lên giọng xuống giọng ra dáng lắm, cũng khơi được đôi phần lòng thương cảm của khách qua đường.
Phùng Xuân nhớ tới một người, thoáng thất thần, vô tình liếc thấy một vị thiền tăng mặc thường phục màu nâu trà, khoác áo cà sa màu ngọc có dải buộc xanh, tay nâng bình bát, tay chống thiền trượng đi ngang qua. Nhưng đến khi nhìn kỹ lại chẳng thấy bóng dáng đâu nữa. Đang ngẩn ngơ, y chợt cảm thấy ống tay áo bị kéo nhẹ.
Là Phùng Xảo. Bé không nỡ ăn hết bát trà hạnh nhân, chóp chép cái miệng nhỏ: “Ca ca ăn.”
Phùng Xuân định thần lại, mỉm cười đón lấy uống cạn, trả bát rồi cõng bé trên lưng, giẫm lên ánh đèn vàng nhạt trải khắp mặt đất, thong thả đi về phía quán trà. Tiếng kể chuyện, tiếng trống phách, tiếng rao hàng, tiếng cười đùa, tiếng xe ngựa dần lùi xa phía sau. Bên tai chỉ còn tiếng gió lướt qua cành liễu, tiếng đọc sách vọng qua tường và tiếng thở khe khẽ của Xảo Nhi đang ghé sát bên tai. Lòng Phùng Xuân chợt nhẹ nhõm. Khi đến trước cửa Phú Xuân Trà Quán, bà Trương ở cửa hiệu bán đồ vàng mã, nhang đèn bên cạnh ló đầu ra hỏi: “Đã ăn cơm tối chưa?”
Phùng Xuân vừa mở khóa vừa đáp rằng vẫn chưa, bước qua ngưỡng cửa vào nhà. Một con mèo mướp to béo kêu meo meo chạy ra đón, Phùng Xảo lập tức tuột khỏi lưng y xuống đất, cúi người ôm nó chơi đùa.
Phùng Xuân thắp đèn, múc từ trong nồi ra một chậu đồng nước nóng, rửa mặt lau tay cho Phùng Xảo. Nghe tiếng động ngoài cửa, y quay lại thì thấy bà Trương xách một xâu bánh ú đi vào: “Nhân đậu đỏ ngọt đấy, vừa hấp chín, vẫn còn nóng hổi.” Phùng Xuân đón lấy, liên tục cảm tạ, mời bà vào ngồi rồi định đi rót trà, nhưng bà Trương ngăn lại: “Không cần phiền phức, ta nói đôi câu rồi đi ngay.” Bà lại bảo: “Nhà họ Tào vẫn đang chờ câu trả lời của cậu đấy!”
Phùng Xuân vừa bóc lá bánh ú vừa giả vờ hồ đồ: “Câu trả lời gì cơ?”
Bà Trương cao giọng: “Cậu quên rồi à? Chuyện ta nhắc hôm trước ấy, chuyện giữa cậu với Tào tiểu thư nhà mở hiệu thuốc, người ta chỉ chờ cậu nói một lời thôi!”
Có một câu chuyên dùng để hình dung tính hay lo chuyện bao đồng của bà: tiễn người nhập quan là đưa họ xuống đường âm phủ, se duyên đôi lứa là giúp họ sánh cánh nơi dương gian. Đợi đến ngày tuổi thọ chấm dứt, chẳng biết bà nên xuống đất hay lên trời đây?
Phùng Xuân như chợt hiểu ra, suy nghĩ một lát rồi nói: “Đa tạ Tào tiểu thư đã coi trọng, nhưng ta vốn là người xứ khác, không cha không mẹ, đưa theo em gái nhỏ đến đây mở quán trà, miễn cưỡng duy trì kế sinh nhai. Huống hồ Xảo Nhi từ trong bụng mẹ đã mang bệnh, thân thể yếu ớt, ngày nào cũng phải sắc những dược liệu quý giá như hoàng tinh, linh chi, tuyết liên để giữ mạng. Ta chỉ hận không thể bẻ một đồng tiền ra làm đôi mà tiêu, lấy đâu ra tiền dư để cưới vợ.”
Bà Trương vội nói: “Nhà họ Tào đâu coi trọng tiền bạc, họ xem trọng nhân phẩm của cậu. Trong nhà chỉ có một cô con gái, cậu đưa Xảo Nhi đến ở rể, gia sản sau này chẳng phải đều là của cậu sao? Cứ việc hưởng phúc về sau thôi!”
Phùng Xuân lắc đầu, vừa đút cho Xảo Nhi ăn vừa nói: “Phùng gia chỉ còn lại một mình ta là nam đinh, chuyện nối dõi tông đường không thể qua loa. Việc ở rể, ta quả thực có lòng mà không đủ sức, còn phiền bà thay ta từ chối!”
Bà Trương khuyên nhủ thêm một lúc, thấy y đã quyết lòng, chủ ý kiên định như sắt đá, đành phải thôi.
Phùng Xảo chơi đùa cả ngày, sau khi rửa ráy xong, vừa đặt lưng xuống giường đã nhanh chóng ngủ say.
Phùng Xuân lấy chiếc giỏ đựng kim chỉ trong tủ ra gian nhà chính, ngồi trước bàn chuẩn bị tiếp tục may áo mới cho em gái. Khi sắp xếp những cuộn chỉ vừa mua, y vô tình liếc qua chiếc gương đồng đặt bên tay, mái tóc búi lên đen nhánh như lông quạ, môi đỏ răng trắng, đôi mắt long lanh sóng sánh. Người đời chỉ cho rằng y là một thiếu niên lang trắng trẻo, thanh tú như được nặn từ phấn ngọc, nào hay đó vốn là một mỹ nhân trời sinh có dung nhan kiều diễm.
Phùng Xuân chẳng để tâm, cúi đầu tiếp tục khâu vá. Không biết từ lúc nào, ánh trăng ngoài cửa sổ giấy đã dần sáng tỏ, muôn vật chìm vào tĩnh lặng. Bỗng ngọn đèn dầu nổ lép bép, bấc đèn tóe lên một đốm lửa, ngoài cánh cửa chợt truyền tới một tiếng động lạ rất khẽ.
Bình luận (không cần tài khoản vẫn bình luận)
Hãy để lại cảm nhận của bạn về truyện hoặc chương này.