Chương 2: Vũ Lăng Xuân (1) — Tựa như muốn thu trọn ba nghìn non nước Tùng Giang phủ vào đáy mắt

Năm Thái Bình thứ ba, mùa xuân.

Bên bờ Bạch Thủy Hà trong Tử Cấm Thành có ba dãy trực phòng xây bằng gạch xanh tường trắng. Cỏ úa dương khô trải qua suốt một mùa đông, cuối cùng cũng trong trận mưa xuân rả rích này mà nhú ra những cành non mảnh mềm. Trong sân trực phòng trồng một cây du lớn, chẳng biết đã sinh trưởng cùng Tử Cấm Thành bao nhiêu năm, rễ cây ngoằn ngoèo bò trên nền đất vàng, đến cả gạch xanh mi sơn xây từ những năm Hưng Bình cũng theo sự lớn lên của cổ thụ mà ngày một lỏng lẻo.

Ngói lợp như vảy cá, cành thưa đan xen.

Đây là Thứ Thường Quán trực thuộc Ngọc Đường Thự. Theo lệ thường, trong số tiến sĩ được chọn qua kỳ điện thí, ngoài những người được bổ làm Biên tu, Kiểm thảo, các thứ cát sĩ thuộc nhị giáp và tam giáp đều phải “nhập quán” học tập ba năm, ba năm sau vượt qua kỳ thi “tán quán” mới được phái đi các nơi nhậm chức. Chỉ vì năm ngoái là khoa cử đầu tiên sau khi thiếu đế đăng cơ, tiến sĩ nhất giáp còn chưa kịp được bổ quan, nên cùng các thứ cát sĩ nhị giáp, tam giáp lưu lại Thứ Thường Quán, làm một số việc lặt vặt như tu sử biên sách, phụ trách văn từ bút mực. Thoắt cái đã mấy tháng, nay xuân sang mà vẫn chưa thấy triều đình sắp xếp lại cho bọn họ.

Mới đầu xuân chưa lâu, vừa sắp qua giờ Dậu, trời đã tối hẳn.

Các thứ cát sĩ giải quyết xong công vụ suốt một ngày, chống ô tốp năm tốp ba rời khỏi Thứ Thường Quán. Bọn họ đều là tiến sĩ mới từ địa phương lên kinh chưa bao lâu, ngoài một vài người gia cảnh khá giả đã sắm sửa nhà cửa trong kinh thành, những người còn lại phần lớn đều ở trong những căn nhà ngói trên phố Ngô Đồng. Những căn nhà này đều được cải tạo từ Cư Dưỡng Viện của tiền triều, tuy không thể diện bằng phủ đệ đàng hoàng, nhưng cũng là nơi tốt để dung thân đặt chân.

Chỉ trong một khắc, người đã đi gần hết.

Bảng nhãn của khoa này tên Tần Chước, người Trường Châu, hai mươi lăm tuổi, dáng vẻ văn nhã tuấn tú, bên trong lại là tính tình hay thương đời thương mình, dễ tự buồn tự cảm. Từ sau khi ba người nhất giáp bọn họ không được theo lệ bổ quan mà phải vào Thứ Thường Quán học Ngũ kinh, hắn ngày nào cũng dậy sớm than tối, chỉ cảm thấy tiền đồ mịt mờ, cả đời e rằng phải hao phí trong đống giấy cũ này.

Trùng trùng rèm phủ kín ánh đèn, Tần Chước trải bản 《Bạch Vân Cảo Tự》 vừa chép xong ra hong dưới đèn.

Bóng đèn chao nghiêng, ánh mắt hắn rơi vào hư không. Chẳng biết qua bao lâu, hắn mới nặng nề thở dài một tiếng.

Ngồi đối diện hắn là Trạng nguyên Tào Sầm. Tào Sầm đã nghe quen tiếng thở dài cả ngày của hắn, ngay cả mí mắt cũng chẳng buồn nâng: “Mới vào Thứ Thường Quán được mấy ngày mà ngày nào ngươi cũng mặt mày đưa đám, để người ngoài trông thấy còn tưởng bọn ta làm gì ngươi.”

“Ngươi không hiểu.” Giọng Tần Chước đầy phiền muộn, “Ngươi là tiến sĩ xuất thân từ Lư Châu Tào thị, dù có phí hoài ba năm năm năm trong Thứ Thường Quán, sau khi ra quán, trong nhà quyên cho ngươi một chức quan cũng đủ hưởng thái bình cả đời. Còn ta nếu chỉ dựa vào chút lệ ngân ít ỏi này, chẳng biết đến năm khỉ tháng ngựa nào mới có ngày mua được nhà ở kinh thành.”

Bút Tào Sầm vẫn không ngừng, đối với lời Tần Chước nói chẳng tỏ ý kiến gì. Tần Chước như chợt nhớ ra điều gì, nhìn quanh: “Tô cô nương đâu?”

“Đã nói bao nhiêu lần rồi,” Tào Sầm nói, “phải gọi nàng là Tô tiến sĩ. Đã vào Ngọc Đường Thự thì phải có dáng vẻ của người Ngọc Đường Thự, đừng mở miệng cô nương, ngậm miệng cũng cô nương, chẳng ra thể thống gì.”

Lời vừa dứt, từ hành lang bên ngoài đã có một người đi tới. Nàng một tay cầm ô trúc, tay kia cầm một chiếc túi đeo, người còn chưa đến gần, tiếng đã truyền tới trước: “Ta vừa nướng một mẻ hạt dẻ Thiên An ngoài hành lang. Than hồng năm nay rất bén, mới chốc lát mà vỏ đã nứt hết rồi. Bích Loa Xuân trong ấm tử sa cũng vừa sôi, các huynh sang uống chén trà với ta đi.”

Trong lòng Tần Chước vốn đã phiền muộn đến cực điểm, nhìn Tô Úc Nghi lại càng buồn từ trong lòng dâng lên: “Tô tiến sĩ, trong lòng cô thật sự không có lấy nửa phần lo lắng sao?”

Úc Nghi thu ô lại, đôi mắt sáng phản chiếu đầy ánh đèn trong phòng, trong nụ cười mang ba phần thư thái: “Bệ hạ đăng cơ chưa lâu, chuyện lớn chuyện nhỏ trong triều đều do Thái hậu nương nương làm chủ, có lẽ nhất thời chưa kịp lo đến chúng ta. Huống hồ có sốt ruột hơn nữa thì được ích gì? Trái lại mẻ hạt dẻ ngoài hành lang vừa nướng xong kia, không ăn thì sẽ quá lửa mất.”

Tần Chước thở dài một tiếng, quay đầu nhìn Tào Sầm: “Tào huynh cùng đi đi.”

Tào Sầm không ngẩng đầu: “Không đi, hai người cứ đi.”

Tần Chước đã quen với sự lạnh nhạt của hắn, cũng không muốn khuyên nhiều, đứng dậy theo Úc Nghi ra khỏi cửa, men theo hành lang vòng tới hậu viện Thứ Thường Quán.

“Hắn tự cho mình là nhất giáp đệ nhất, lại xuất thân Lư Châu Tào thị, xưa nay chẳng thích lăn lộn cùng bọn ta.” Tần Chước nói, “Chỉ tiếc xuất thân của ta quá thấp, đến cả cơ hội được người khác coi trọng cũng chẳng có.”

Úc Nghi đã quen tính hắn, cười nói: “Bá Viễn không phải người xấu, chỉ là tính tình kiêu ngạo hơn chút thôi. Tần huynh đã đi được đến ngày hôm nay, sao lại chẳng phải người ngàn dặm chọn một? Có quan thân chỉ là chuyện sớm muộn, không cần tự coi nhẹ mình.”

Tần Chước thở dài: “Cha ta thường nói ta thiếu quyết đoán. Trái lại là cô, ôn hòa ung dung, đúng là một nữ Gia Cát có lòng dạ rộng rãi.”

“Đầu hạ năm ngoái ta đã nghe nói khoa này sẽ chọn nữ tiến sĩ, tiểu muội trong nhà còn ầm ĩ đòi làm nữ Trạng nguyên. Trong Cống viện, ta cũng thường bàn với đồng môn xem vị nữ tiến sĩ đầu tiên dưới triều Thái Bình của chúng ta sẽ là người thế nào, ai nấy đều lo sẽ là một nữ nhi mềm yếu. Đến khi gặp cô, chúng ta mới có thể yên lòng.”

Dưới mái hiên nhô ra ở hậu viện Thứ Thường Quán đặt một chiếc bàn vuông nhỏ bằng gỗ hoa lê, trên bàn kê một lò than hồng nhỏ. Trên chậu than phủ lưới đồng, một nửa nướng những hạt dẻ đỏ au, nửa còn lại đặt một bếp đất nhỏ, hương trà tỏa khắp nơi, nước sôi đến mức sắp trào ra ngoài.

Tần Chước cảm ơn Úc Nghi, dùng kẹp lửa gắp một hạt dẻ lên: “Cô nghe nói chưa?”

Úc Nghi hai tay ôm chén trà, nhìn hơi nóng bốc lên tan vào gió xuân lành lạnh: “Chuyện gì?”

Xung quanh không có ai, Tần Chước hạ thấp giọng: “Cô tưởng vì sao Tào Sầm muộn thế này còn chưa về? Chẳng qua đều làm bộ làm tịch thôi. Hắn nhất định cũng nghe nói chuyện Thái hậu muốn chọn một nhóm Thị độc học sĩ từ tiến sĩ khoa này để hầu việc bút mực.”

Úc Nghi bật cười, kinh ngạc nói: “Còn có chuyện như vậy sao?”

“Không tranh với đời là chuyện tốt, nhưng dù sao cũng phải nghĩ đến tiền đồ chứ.” Tần Chước mang vẻ hận sắt không thành thép, “Chuyện này đừng nói Thứ Thường Quán, ngay cả người trong Ngọc Đường Thự cũng đều ngầm hiểu trong lòng. Dù sao cô cũng là nhất giáp đệ tam, nếu có lòng thì vẫn có thể tranh một phen.”

“Nhưng ta không có xuất thân, cũng chẳng có môn đệ, sao sánh được với Bá Viễn và Tần huynh.” Úc Nghi bóc nhân hạt dẻ ăn, tay kia nâng chén trà nhấp nhẹ, trông có phần ung dung nhàn nhã, “Cho dù để ta ở Thứ Thường Quán này cùng các thứ cát sĩ học thêm ba năm Khổng Mạnh cũng chẳng sao.”

Tần Chước thấy nàng không tranh cao thấp, trong lòng càng thêm thân cận: “Chủ khảo ở Tùng Giang phủ của cô, cô có quen biết không?”

Úc Nghi lắc đầu: “Không quen.”

“Đó chính là Hộ bộ Thượng thư Trương đại nhân vừa mới nhập các năm nay.” Tần Chước nắm tay thành quyền, bóp mớ vỏ hạt dẻ trong lòng bàn tay kêu lách tách, “Năm ngoái khi ngài ấy đến Tùng Giang phủ làm khảo quan tuy mới chỉ là Hộ bộ Thị lang, nhưng khi ấy đã có tin đồn rằng chờ Hộ bộ Thượng thư tiền nhiệm về quê để tang, sẽ để Trương Trạc Trương đại nhân nhập các làm phụ thần. Nghe nói khi đó thí sinh đem quyển đến dâng Trương đại nhân nhiều như cá diếc sang sông, ai cũng mong được làm cao đồ của Trương Thượng thư. Tô tiến sĩ, vậy mà cô hoàn toàn không biết sao?”

Than lửa hơi tắt, Úc Nghi dùng kẹp lửa khẽ đảo những khối than dưới lưới đồng. Ánh đèn màu cam đỏ chiếu nghiêng gương mặt nàng lúc sáng lúc tối, nàng khẽ cụp mắt: “Khi ấy chỉ lo đọc sách, chưa từng để tâm những chuyện này.”

Nghĩ một lúc, Tần Chước lại gật đầu: “Thảo nào Trương Thượng thư có thể chọn cô làm cống sinh của Tùng Giang phủ. Điều này càng chứng tỏ ngài ấy biết tiến cử người hiền, là một vị quan tốt.”

“Tô tiến sĩ, lần này sao cô không thử tìm đường qua Trương Thượng thư?” Sợ Úc Nghi từ chối, Tần Chước nghiêm mặt nói, “Ngài ấy nay là phụ thần, đương nhiên là trọng thần thân cận bên cạnh Thái hậu. Nếu được ngài ấy chỉ điểm đôi điều, cô tự nhiên không cần khổ sở chịu đựng trong Thứ Thường Quán nữa. Không giấu cô, nếu ta có giao tình với Trương Thượng thư như cô, ta nhất định đã sớm tới cửa dâng quyển. Cho dù ngài ấy từ chối ta, ta đổi sang tìm người khác cũng chẳng tổn hại gì. Chỉ tiếc chủ quan của ta hiện giờ cũng chỉ là một Hàn lâm nho nhỏ trong Ngọc Đường Thự, dù có đi đường của ông ấy, e rằng cũng chỉ tốn công vô ích.”

“Ta với ngài ấy vốn chưa từng quen biết, đâu dám nói đến hai chữ giao tình.” Úc Nghi trầm ngâm chốc lát, “Huống chi chuyện như vậy truyền ra ngoài e rằng không hay. Trương Thượng thư thanh danh trong sạch, ngày thường ghét nhất những kẻ đầu cơ luồn cúi. Nếu ta khiến ngài ấy không vui, chẳng phải được không bù mất sao?”

Tần Chước suy nghĩ một lát, lại thở dài: “Con cháu hàn môn chúng ta có quá ít đường để đi, bỏ một đường là mất một đường, đâu giống Tào Sầm bọn họ, đã sớm có gia tộc tính toán chu toàn. Cô tin hay không, sau lưng hắn chắc chắn đã sớm mua chuộc được đường lối. Chuyện hầu bút mực cho Thái hậu, tám chín phần mười sẽ rơi vào đầu hắn. Chúng ta bỏ lỡ lần này, e rằng thật sự phải già chết trong Thứ Thường Quán.”

Úc Nghi rót thêm trà cho hắn. Tần Chước lại vừa buồn vừa than: “Tính ra Trương Thượng thư chỉ lớn hơn ta bốn tuổi, sang năm mới vừa đến tuổi nhi lập. Trong số phụ thần chưa đầy ba mươi tuổi đã nhập các, cho dù tính cả Thánh Tổ gia lẫn Cao Tổ gia, ngài ấy cũng là người đầu tiên từ thuở khai quốc. Này, Tô tiến sĩ, năm nay cô bao nhiêu tuổi?”

“Mười chín.” Úc Nghi đáp.

Tần Chước hít ngược một hơi: “Mười chín?”

Tô Úc Nghi là người phương Nam. Vì vẫn chưa định phẩm cấp nên nàng chỉ mặc lan sam màu xanh, tóc cũng búi lên như nam tử. Mày mắt nàng thanh sáng, dung nhan như ngọc, dưới cách ăn mặc ấy lại thêm vài phần cao ráo thanh tú, khó phân nam nữ. Chỉ có đôi mắt trong trẻo như hắc ngọc kia, tựa như muốn thu trọn ba nghìn non nước Tùng Giang phủ vào đáy mắt.

Tần Chước tặc lưỡi: “Triều ta còn chưa từng có tiến sĩ trẻ như vậy… À không đúng, còn có một người nữa.”

Trương Thượng thư, Trương Trạc.

Theo tổ lệ Đại Tề, không phải Hàn lâm thì không được nhập các. Trương Trạc là tiến sĩ những năm Hưng Bình, cũng là Trạng nguyên của khoa ấy.

Tần Chước liên tiếp cảm thán hai tiếng tuổi trẻ tài cao. Đợi uống cạn một ấm trà, khi Úc Nghi định châm thêm nước lần thứ ba, Tần Chước đứng dậy cáo từ: “Bài văn ta định đem đến dâng Lưu Hàn lâm vẫn cần sửa sang thêm một lượt, ta về trước.”

Úc Nghi tiễn hắn: “Đi thong thả.”

Đợi hắn đi rồi, Tô Úc Nghi mới một mình thu dọn sạch tro than trong chậu, vỏ hạt dẻ cũng bị nàng quét hết vào đó. Trong không khí ngoài hơi nước ẩm ướt, chỉ còn phảng phất hương thanh nhạt của trà xuân.

Chuyện Thái hậu muốn tuyển Thị độc học sĩ vốn cũng chẳng phải bí mật. Đương nhiên Úc Nghi cũng có ý dâng quyển tự tiến cử, chỉ là mục tiêu của nàng không phải Trương Trạc đang quyền thế ngút trời, mà là Giang Chỉ Uyên, phò mã của Di Lăng Trưởng công chúa. Việc thành nhờ kín, lời lộ thì hỏng, vừa rồi nàng không muốn nhắc với Tần Chước cũng vì nguyên do này.

Tô Úc Nghi tự biết mình là nữ tử, càng phải giữ gìn thanh danh. Giang phò mã đã cưới công chúa là người thích hợp nhất mà nàng có thể nghĩ tới.

Vị Giang phò mã này trước kia cũng là người học rộng, lại có lòng yêu quý nhân tài. Rất nhiều học tử hàn môn đều nguyện đem văn chương dâng cho hắn, rồi nhờ hắn tiến cử với Di Lăng Trưởng công chúa.

Giang Chỉ Uyên cũng từng xuất thân Hàn lâm, chỉ vì được Di Lăng Trưởng công chúa nhìn trúng rồi chọn làm phò mã, bất đắc dĩ phải bỏ cả đạo trung lẫn đạo hiếu, rời khỏi quan trường. May mà công chúa và phò mã tình cảm sâu đậm, lời của Giang Chỉ Uyên, công chúa phần nào cũng luôn chịu nghe.

Úc Nghi dùng thể đài các chép lại bản thảo một lần nữa rồi đóng thành quyển. Sáng sớm ngày hôm sau, nàng liền đến ngoài phủ Di Lăng Công chúa chờ cơ hội.

Đứng dưới nắng gần một canh giờ, Úc Nghi cuối cùng cũng chặn được một tên trường tùy ngoài cửa phủ công chúa: “Không biết hôm nay phò mã có ở trong phủ không?”

Trường tùy nhìn nàng một cái. Tuy không nhận ra vị nữ quan trẻ tuổi lạ mặt này, hắn vẫn cung kính đáp: “Trương đại nhân mời phò mã sang phủ dự tiệc, không biết bao giờ mới trở về.”

“Trương đại nhân?” Úc Nghi hỏi, “Là vị Trương đại nhân nào?”

“Đương nhiên là Hộ bộ Thượng thư, Trương Trạc Trương đại nhân.”

————————

Ngọc Đường Thự là tên gọi khác của Hàn Lâm Viện.